Dysbioza jelit

Dysbioza mikroflory jelitowej jest stanem ilościowego i jakościowego zaburzenia składu ekosystemu bakteryjnego jelit. Dochodzi do zmniejszenia liczby, różnorodności oraz funkcji symbiotycznych szczepów zasiedlających przewód pokarmowy. Konsekwencją zachwiania równowagi między mikroflorą symbiotyczną a patogenną jest pogorszenie samopoczucia lub choroba.

Konsekwencje zdrowotne dysbiozy jelitowej:

• Nadwaga i otyłość
• Dyslipidemia
• Miażdzyca
• Niealkoholowe stłuszczenie wątroby
• Nadciśnienie tętnicze
• Insulinooporność
• Cukrzyca typu II
• Depresja
• Celiakia
• Zespół przewlekłego zmęczenia
• Stwardnienie rozsiane

Zatem jakie leki wpływają negatywnie na mikrobiom jelitowy?

Antybiotyki –  w największym stopniu wpływają negatywnie na naszą mikroflorę jelit. Pamiętajmy, że probiotyki powinniśmy stosować jeszcze przynajmniej przez 2 miesiące po zakończeniu przyjmowania antybiotyków, zwłaszcza jeśli antybiotyk był stosowany dłużej niż 5 dni. Przy długotrwałych kuracjach antybiotykowych czas stosowania probiotyków wydłuża się do 4-6 miesięcy

Inhibitory pompy protonowej (IPP) – mogą ograniczyć różnorodność bakterii jelitowych ponieważ wpływają na ograniczenie kwasowości środowiska w jelitach. Przy długotrwałym stosowaniu zmienia się skład mikroflory, dochodzi do dysbiozy, która może dawać objawy zespołu jelita drażliwego. Jak podają aktualne wyniki badań, SIBO diagnozuje się u 50% pacjentów leczonych IPP, w tym u 25% pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS, irritable bowel syndrome) oraz u 6% osób zdrowych. Więcej informacji o lekach z grupy IPP https://ewajakubiec.pl/leki-na-refluks-lecza-czy-szkodza/

Niesteroidowe leki p/zapalne (NLPZ) – wykazują działanie przeciwdrobnoustrojowe, ale dodatkowo niszczą śluzówkę układu pokarmowego oraz zmieniają warunki życia pożytecznych bakterii prowadząc do zachwiania homeostazy mikrobioty jelitowej.

Metformina – lek pierwszego rzutu stosowany w zaburzeniach glikemii (cukrzyca typu II, insulinooporność). Często wywołuje dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (wzdęcia, nudności, biegunki), które są spowodowane zmniejszeniem całkowitej ilości bakterii i zmiana składu mikrobiomu jelit.

Doustne preparaty żelaza. Wykazują one działanie drażniące śluzówkę przewodu pokarmowego i powodują dysbiozę. Zaobserwowano spadek dobroczynnych bakterii Lactobacillus i Bifidobacterium.

Antykoncepcja i hormonalna terapia zastępcza – zmniejszają bogactwo mikrobioty jelit i modyfikują liczebność kilku rodzajów bakterii.

Kortykosteroidy – najbardziej oddziaływują negatywnie przyjmowane doustnie i dożylnie. Natomiast podawane wziewne i na skórę również mają niekorzystne działanie. Długotrwale stosowane mogą wywołać dysbiozę, przerost bakterii oraz grzybicę.

Dlatego przy stosowaniu wyżej wymienionych leków warto okresowo stosować odpowiednio dobrane probiotyki, aby nie dopuścić do rozwoju dysbiozy.

Probiotyki to żywe drobnoustroje, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza. Wszystkich korzyści wynikających z działania probiotyków nie sposób wymienić. Mają one działanie wielokierunkowe i wszechstronne. Najważniejsze korzyści to: hamowanie wzrostu w przewodzie pokarmowym niektórych organizmów pato­gennych, regulowanie perystaltyki jelit, wytwarzanie składników pokarmo­wych wykorzystywanych przez organizm, zapobieganie wystąpieniu lub łago­dzeniem przebiegu biegunek poantybiotyko­wych, uczestnictwo w syntezie witamin z grupy B oraz witaminy K oraz wiele innych

Jak dobrać odpowiedni probiotyk?

W zależności od potrzeby, dolegliwości stanu klinicznego dobieramy odpowiednie szczepy bakterii. Inne preparaty stosujemy np. przy zaparciach a inne przy biegunkach. Zazwyczaj zaczynamy od preparatu jednoszczepowego a następnie przechodzimy na wieloszczepowy. W przypadku antybiotykoterapii stosujemy równocześnie Sacharomyces boulardii, czyli Enterol oraz Lactobacillus rhamnosus GG ATC 53103 np. Dicoflor.

Czy bakterie zawarte w fermentowanej żywności mogą zastąpić probiotyki?

Bakterie, które zawarte są w preparatach probiotycznych mają potwierdzone i udokumentowane działanie w profilaktyce i leczeniu różnych dysfunkcji organizmu (utrzymanie równowagi mikrobiologicznej jelit po antybiotykoterapii, regulacja funkcjonowania przewodu pokarmowego, wzmacnianie układu odpornościowego oraz zachowanie równowagi psychofizycznej organizmu) natomiast bakterie obecne w mlecznych produktach fermentowanych i kiszonkach są „przypadkowe”, co uniemożliwia przypisanie im konkretnego korzystnego wpływu na nasz organizm. Dlatego nie mogą być one traktowane na równi ze szczepami probiotycznymi, które zawarte są w preparatach farmaceutycznych.

Bibliografia:

1. https://journals.viamedica.pl/forum_zaburzen_metabolicznych/article/view/46998/33796
2. I. Węgielska, J. Suliburska „Wpływ leków na mikroflore jelit”, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2016, tom 7, nr 1, 1–7

Dlaczego potrzebujemy magnezu?

Każda komórka naszego organizmu potrzebuje magnezu do produkcji energii. Jest niezbędny do produkcji ponad 300 różnych enzymów, przesyłania informacji wzdłuż nerwów, by mięśnie się rozkurczały. Magnez wzmacnia odporność na stres. Pierwiastek ten jest jednym z kofaktorów enzymów rozkładających hormony stresu. Dlatego w stresie tracimy więcej tego pierwiastka. Magnez jest również niezbędny w procesie metabolizowania i aktywowania witaminy D3 (więcej informacji na temat witaminy D3: https://ewajakubiec.pl/witamina-d-powszechny-problem-niedoboru-aktualne-rekomendacje-i-zalecane-dawki/ oraz w procesie konwersji hormonów tarczycy.

Czy masz niedobory?

Wiele osób nie otrzymuje wystarczających ilości magnezu z pożywieniem. Natomiast trzeba mieć długo niskie stężenie magnezu by ujawniły się jego niedobory.

Niedobory najczęściej występują u osób:

• nadużywających alkoholu

• chorujących na cukrzycę

• mających dysfunkcję nerek

• cierpiących na przewlekłe biegunki

• stosujących leki moczopędne, antykoncepcję hormonalna

• starszych

• narażonych na przewlekły stres

Naturalne źródła magnezu

W największych ilościach magnez znajduje się w: orzechach, fasoli, zielonych warzywach liściastych, pełnych ziarnach zbóż i owocach morza. W przetworzonych produktach spożywczych magnezu nie znajdziemy zbyt wiele. Dla porównania 1 kromka białego chleba zawiera 5 mg magnezu a 1 kromka chleba pełnoziarnistego 23 mg. 100 g ryżu białego zawiera 13 mg a ryż brązowy 110 mg.

Dzienna dawka

Zalecana dzienna dawka magnezu to od 290 mg do 450 mg na dobę. Dla osób nastoletnich, kobiet w ciąży
i karmiących zalecana dawka to od 400 do 700 mg magnezu dziennie.

Magnez a cukrzyca

Magnez odgrywa bardzo ważną rolę w metabolizmie glukozy i wrażliwości na działanie insuliny. U osób z opornością na insulinę występuje zwiększone wydalanie magnezu wraz z moczem, co dodatkowo przyczynia się do zmniejszenia poziomu magnezu w organizmie. Dlatego też hipomagnezemia może być jedną
z przyczyn nietolerancji glukozy. W przypadku cukrzycy lub insulinooporności należy rozważyć suplementację magnezem w dawce od 150 do 300 mg dziennie.https://mojacukrzyca.pl/magnez-w-cukrzycy/

Suplementacja magnezem, która formę wybrać?

Magnez występuje w preparatach w formie soli organicznych lub nieorganicznych. Lepiej przyswajalne są sole organiczne. Poniżej charakterystyka najczęściej występujących form magnezu.

Tlenek magnezu – nieorganiczna, najtańsza i najsłabiej przyswajalna postać magnezu, jego biodostępność jest na poziomie zaledwie 4 %. Często można go spotkać w suplementach obiecujących pokrycie zapotrzebowania na magnez w 1 tabletce, co mija się z prawdą, ponieważ przy tak znikomej przyswajalności nie zapewnimy sobie nawet 1/10 zapotrzebowania. Tym samym tlenek magnezu to najgorszy wybór.

Węglan magnezu – nieorganiczna, również słabo przyswajalna postać magnezu – na poziomie 10-16 %. Plusem jest rzadkość w wystąpieniu jakichkolwiek skutków ubocznych.

Chlorek magnezu – wykazuje najlepszą przyswajalność wśród nieorganicznych form magnezu. Występuje w postaci leku pod nazwą „Slow Mag B6”

Jabłczan magnezu – składa się z magnezu i kwasu jabłkowego, przyswajalność jest na poziomie 30 %. Kwas jabłkowy wpływa pozytywnie na odczuwaną energię, więc ta postać jest dobrym wyborem dla osób cierpiących na przewlekłe zmęczenie.

Taurynian magnezu – jest dobrze wchłaniany, natomiast jedynie 9 % jego związku stanowi magnez. Jest dobrym wyborem dla osób z problemami sercowo-naczyniowymi, szczególnie przy skłonności do arytmii.

Treonian magnezu to najnowsza postać magnezu na rynku suplementów. Jest to magnez chelatowany przez dwie cząsteczki treonianu (metabolit witaminy C). Dotychczasowe badania wskazują na dobrą biodostępność
i brak skutków ubocznych ze strony układu pokarmowego. Treonian magnezu jako jedyny pokonuje barierę krew-mózg, dlatego może zwiększać stężenie magnezu w mózgu. Wspiera układ nerwowy dlatego polecany jest dla osób z depresją, problemami ze snem i mocno zestresowanych.

Glicynian magnezu (chelat magnezu) – to połączenie dwóch cząsteczek glicyny (aminokwasu) z magnezem poprzez wiązanie chelatowe. Wchłanialność jest na dobrym poziomie. Ze względu na obecność glicyny pozytywnie wpływa na jakość snu, łagodzi niepokój i uspokaja. Dodatkowo poprawia funkcje kognitywne. Z reguły nie wywołuje dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Mleczan magnezu – dobrze przyswajalna, organiczna postać magnezu. Występuje w najpopularniejszym magnezie o statusie leku „Magne B6”, dostępny jest także w postaci tabletki dojelitowej o nazwie „Magvit B6”. Postać tabletki dojelitowej ma znaczenie dla osób cierpiących na chorobę wrzodową żołądka, gdyż nie naraża ich na dolegliwości żołądkowe podczas przyjmowania preparatu

Cytrynian magnezu – jeśli chodzi o przyswajalność wypada najlepiej spośród wszystkich form. Jest to również tania postać magnezu, stąd występuje w wielu preparatach dostępnych na rynku. Ma lekkie działanie przeczyszczające i u niektórych osób może wywołać biegunkę.

Jak prawidłowo suplementować magnez?

Więcej to nie znaczy lepiej… To znaczy im mniejsza pojedyncza dawka magnezu tym lepsze wchłanianie. Dlatego nie przyjmuj od razu 150 czy 200 mg jonów magnezu. Najlepiej dawkę magnezu rozłożyć sobie
w ciągu dnia np. 50 mg 4 razy dziennie. W ten sposób efektywnie uzupełnisz niedobory.

Przed, w trakcie czy po posiłku? Najlepiej magnez wchłania się przyjmowany 1-2 godziny po posiłku.

W obecności witaminy B6 – poprawia ona wchłanianie i przyswajalność magnezu

Kluczowe interwencje żywieniowe

Odbudowa tkanek

W celu regeneracji i odbudowy tkanek niezbędna jest podaż białka, zawierającego wszystkie aminokwasy. Szczególnie ważne są : metionina i cysteina (synteza tkanki łącznej i kolagenu), arginina (pozytywny wpływ na układ odpornościowy, lepsze ukrwienie i gojenie się ran), glutamina (pomaga w prawidłowym stężeniu ornityny i argininy, źródło energii dla komórek szybko dzielących się).
Do prawidłowego przebiegu procesu wytwarzania kolagenu niezbędny jest cynk i witamina C. Ich niedobór opóźnia gojenie się tkanek.

Działanie przeciwzapalne

Składnikami odżywczymi, które wykazują aktywność przeciwzapalną są: witaminy A,E,C; składniki mineralne: selen, cynk, miedź oraz polifenole np. antocyjany, flawonoidy, kwercetyna, kwas chlorogenowy, resweratrol oraz karetonoidy i likopen. Dodatkowo niektóre polifenole np. kwas chlorogenowy, resweratrol wykazują działanie przeciwnowotworowe dzięki ograniczeniu stanu zapalnego i stymulowania apoptozy komórek nowotworowych.
Następnym składnikiem o działaniu przeciwzapalnym są kwasy tłuszczowe z grupy Omega- 3. Oprócz działania przeciwzapalnego pomagają w utrzymaniu prawidłowej masy ciała, zmniejszają stres oksydacyjny, hamują tworzenie się przerzutów i działają przeciwnowotworowo.

Równowaga estrogenowa

Diindolylmethane (DIM) to związek powstający podczas trawienia warzyw krzyżowych. Pomaga zrównoważyć poziom estrogenu w organizmie. W szczególności DIM może stymulować produkcję słabszej, korzystniejszej formy estrogenu. Może również pomóc zmniejszyć skutki silniejszej postaci zwanej 16 alfa-hydroksyestronem, która jest powiązana z przyrostem masy ciała i zwiększonym ryzykiem niektórych nowotworów w tym raka piersi i macicy. Ponadto wykazano, że DIM hamuje enzym zwany aromatazą, który przekształca testostreon w estrogen.

Prawidłowa masa ciała

Zarówna nadwaga i jak i niedowaga wpływają niekorzystnie. Komórki tłuszczowe, czyli adipocyty, posiadają enzym- aromatazę, który wytwarza estrogeny z testosteronu. W przypadku nadwagi czy otyłości, w organizmie jest więcej komórek tłuszczowych, a skoro komórek jest więcej, to łącznie wytworzą więcej estrogenu, niż u osoby, która ma prawidłową masę ciała. Ponadto nadmiar tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha prowadzi do rozwoju insulinooporności. https://ewajakubiec.pl/insulinoopornosc/

Stabilizacja gospodarki węglowodanowej

Komórki nowotworowe mają znacznie więcej receptorów insuliny i glukozy niż komórki zdrowe. Wysoki poziom insuliny może przyczyniać się do rozwoju nowotworu i sprzyjać jego przetrwaniu. Insulina ma również wpływ na gospodarkę hormonalną zmniejszając poziom SHBG – globuliny wiążącej hormony płciowe, co powoduje wzrost biodostępności estrogenów, testosteronu i progesteronu. Może to sprzyjać powstawaniu nowotworu piersi.
Wysoki poziom glukozy natomiast związany jest ze słabszym działaniem układu odpornościowego. Zwiększa również powikłania wywołane leczeniem (wymioty, mdłości, podrażnienie przewodu pokarmowego).
Dlatego podstawą jest dieta o niskim indeksie i ładunku glikemicznym wykluczająca wszelkie słodycze, ciasta, gotowe soki owocowe, produkty z oczyszczonych ziaren zbóż np. biały makaron, bułki, aby nie doprowadzać do wysokiego wzrostu poziomu glukozy we krwi oraz dużego wyrzutu insuliny przez trzustkę.

Składniki niezbędne w chorobie nowotworowej piersi

Kluczową rolę pełnią: dieta zapewniająca zapotrzebowanie na wszystkie składniki odżywcze w tym szczególnie: witaminę D3, witaminę C, cynk, kwas foliowy, magnez, kwasy Omega-3.

Warzywa i owoce

Szczególnie korzystny wpływ mają warzywa o dużej zawartości kwasu foliowego, antyoksydantów i związków biologicznych.

• redukcja potencjału kancerogennego: czosnek, cebula, winogrona, owoce jagodowe, cytrusy, warzywa kapustne;
• hamowanie wzrostu guzów: zielona herbata, kurkuma, warzywa kapustowate, czosnek i cebula, winogrona i owoce jagodowe, cytrusy, pomidory
• wpływ na obumieranie guza: kurkuma, warzywa kapustne, czosnek, cebula, winogrona, owoce jagodowe;
• ingerencja w proces angiogenezy: zielona herbata, kurkuma.

Witamina D3

Witamina D3 wzmacnia układ odpornościowy. Badania pokazały, że kobiety, które mają wysoki poziom witaminy D3 wykazują o 28 % mniejsze ryzyko zachorowania na raka piersi. Z kolei u kobiet, które chorują na nowotwór piersi rak rośnie szybciej i osiąga bardziej zaawansowane stadium, jeśli niedobór witamy D3 jest duży.

Witamina C

Witamina C wykazuje działanie antyoksydacyjne, zabezpiecza nasze tkanki i narządy przed nadmiarem wolnych rodników. Jedno z badań pokazało, że już 500 mg witaminy C dziennie zmniejsza ryzyko zachorowania na raka piersi o 21 % w porównaniu do kobiet, które jej nie zażywały. Witamina C wpływa na produkcję kolagenu ,a co za tym idzie pozytywnie wpływa na stabilność tkanki łącznej, która jest barierą między zdrową tkanką a guzem.

Kwasy Omega-3

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe z grupy Omega-3 (EPA i DHA) są niezbędnym składnikiem diety w chorobie nowotworowej. Wykazano, że kwasy DHA i EPA mogą wpływać na hamowanie wzrostu komórek nowotworowych. Przyczyniają się również to stymulowania procesów apoptozy (śmierci) komórek nowotworowych oraz do redukcji stanu zapalnego, który towarzyszy chorobom onkologicznym. Kwasy Omega-3 wpływają również na zahamowanie procesów biochemicznych polegających na przemianie kwasu arachidonowego, który wykazuje silne działanie prozapalne i podtrzymuje procesy nowotworzenia. Kwas DHA wpływa na zwiększenie przepuszczalności i płynności błon komórkowych komórek nowotworowych. Dzięki temu zwiększa się przepuszczalność tych błon dla wybranych leków wykazujących działanie przeciwnowotworowe.
Więcej o kwasach Omega- 3: https://ewajakubiec.pl/kwasy-omega-3-funkcje-w-profilaktyce-i-terapii/

Cynk

Cynk wpływa znacząco na prawidłowe działanie układu odpornościowego, a tylko sprawne jego działanie umożliwia wyłapanie i zabicie komórek nowotworowych przez m.in. komórki NK i limfocyty Tc. Cynk jest niezbędny do dojrzewania komórek odpornościowych w grasicy i szpiku kostnym oraz do aktywowania procesu autofagii w komórkach raka. Często stosowany w leczeniu raka piersi lek Tamoxifen ma za zadanie wywołać autofagie w komórkach nowotworowych, która nie zajdzie prawidłowo bez właściwego poziomu cynku w organizmie.

Błonnik pokarmowy

Wysokie spożycie błonnika pokarmowego w porównaniu do niskiego u kobiet w remisji redukuje ryzyko śmiertelności ogólnej. Błonnik korzystnie wpływa na mikroflorę jelit, zmniejsza wchłanianie tłuszczów, oraz wchłanianie zwrotne estrogenu.

Składniki wpływające niekorzystnie

• Mięso poddane działaniu wysokiej temperatury podczas smażenia i grillowania tradycyjnego. Ze względu na obecność związków mutagennych i kancerogennych tj. policyklicznych węglowodorów aromatycznych oraz nitrozoamin.
• Węglowodany proste w postaci słodyczy, ciast, produktów z oczyszczonej mąki, napojów słodzonych. Skutkiem diety bogatej w cukry proste jest stale podniesiony poziom insuliny we krwi, co koreluje z insulinoopornością oraz pobudzaniem wytwarzania IGF-1, czyli insulinopodobnego czynnika wzrostu, które może wpływać na wzrost guza nowotworowego. Efektem hiperinsulinemii jest również ograniczenie białek wiążących hormony płciowe.
• Tłuszcze trans zawarte w tłuszczach roślinnych utwardzonych. Najbardziej niebezpieczny dla zdrowia rodzaj kwasów tłuszczowych. Są uznanym czynnikiem powstawania nowotworów złośliwych (zwłaszcza raka piersi, jelita grubego i prostaty) oraz cukrzycy typu 2. Więcej informacji: https://ewajakubiec.pl/maslo-vs-margaryna/
• Alkohol-badania wskazują, że alkohol działa kancerogennie i może zwiększać ryzyko rozwoju raka piersi a ponadto u kobiet po przebytej chorobie nowotworowej alkohol zwiększa ryzyko nawrotu nowotworu.

Bibliografia:
1. https://journals.viamedica.pl/hematology_in_clinical_practice/article/view/Hem.2017.0023/45110
2. J. Posłuszna „Integralne podejście do chorób nowotworowych”, 2021.

Skąd wziął się nadmiar fruktozy w naszej diecie

Przez tysiące lat swojego istnienia ludzie spożywali średnio 20 gramów fruktozy dziennie. Obecnie wartości te sięgają (w krajach zachodnich) nawet 100 gramów na dobę. Obecnie fruktoza wchodzi w skład syropu glukozowo-fruktozowego, który jest dodawany do wielu produktów spożywczych, co spowodowało, że fruktoza jest spożywana w nadmiarze. Syrop glukozowo-fruktozowy to płynna substancja słodzą­ca, której technologia produkcji została opracowana w latach 60. ubiegłego wieku. Wprowadzony na rynek w latach 70., został chętnie przyjęty przez producentów żywności i znalazł szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym. Syrop glukozowo-fruktozowy znajdziemy w słodyczach, wędlinach, ketchupie, słodzonych napojach gazowanych i niegazowanych, lodach, jogurtach i deserach mlecznych, napojach alkoholowych.

Zawartość cukru w napojach

Jak pokazuje tabela poniżej napoje słodzone zawierają ogromne ilości cukru. Wypijając tylko dwie szklanki Coca-Coli dostarczamy do organizmu maksymalną dzienną dawkę cukru dla osoby dorosłej.

Zawartość fruktozy i glukozy w niektórych produktach

W jaki sposób fruktoza wpływa na rozwój insulinooporności?

Fruktoza mimo braku wpływu na wydzielanie insuliny może prowadzić do rozwoju insulinooporności poprzez wzrost stężenia wolnych kwasów tłuszczowych we krwi, zmniejszających wrażliwość receptorów insulinowych. Nadmiar fruktozy jest przekształcany w trójglicerydy, które otłuszczają wątrobę. W licznych badaniach wykazano, że wzrost stężenia trójglicerydów prowadzi do insulinooporności. Ponadto fruktoza nie powoduje uczucia sytości, co sprawia, że jemy więcej niż potrzebujemy.

Co z owocami?

Z surowych owoców nie jesteśmy w stanie dostarczyć fruktozy w nadmiernej ilości. Na przykład jedno duże jabłko zawiera około 7 gramów fruktozy a grejpfrut 1,2 g. Z kolei sok jabłkowy w 100 ml zawiera 5-6 g fruktozy. Zakładając, że wypijemy 500 ml soku możemy dostarczyć sobie aż 25-30 g fruktozy. Dlatego powinniśmy jeść owoce w całości ponieważ po pierwsze jest mniejsza szansa, że dostarczymy do organizmu zbyt dużo fruktozy, a po drugie dzięki zawartemu w owocach błonnikowi fruktoza jest dużo wolniej rozkładana. Reasumując dziennie możemy zjeść od 200 do 300 g owoców. Natomiast w przypadku cukrzycy lub insulinooporności nie powinno to być więcej niż 250 g owoców o niskim indeksie glikemicznym. Więcej informacji: https://ewajakubiec.pl/insulinoopornosc/

Pozostałe skutki uboczne nadmiaru fruktozy w diecie

Przemiana fruktozy zachodząca w wątrobie jest procesem powodującym powstawanie różnych produktów przemiany materii, w tym toksyn takich jak kwas moczowy i to on jest głównym sprawcą negatywnych następstw. Podwyższony poziom kwasu moczowego ma wpływ na wzrost ciśnienia tętniczego krwi.

Fruktoza ma również duży wpływ na wystąpienie hiperlipidemii w tym podwyższonego poziomu trójglicerydów. Dlatego osoby z nieprawidłowym wynikiem lipidogramu powinny szczególną uwagę zwrócić na ograniczenie cukru w swojej diecie.

Kolejnym negatywnym skutkiem nadmiaru fruktozy w diecie jest przyczynienie się do rozwoju niealkoholowego stłuszczenia wątroby, które z kolei może doprowadzić do marskości wątroby.

Nadmierne spożywanie zwłaszcza napojów słodzonych syropem glukozowo-fruktozowym przyczynia się do zaburzenia funkcjonowania cewek nerkowych oraz prowadzi do niewydolności nerek.

Złota zasada: umiar

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego u osób z insulinoopornością ilość spożywanej fruktozy powinna być ograniczana. Dziennie nie powinno się przekraczać 50 g fruktozy. Słodzone napoje, które są najbogatszym źródłem fruktozy powinny być całkowicie wyeliminowane. Natomiast owoce w zalecanej ilości są częścią zdrowej diety i nie należy się ich obawiać. W przypadku cukrzycy lub insulinooporności należy zwrócić uwagę, aby spożywać owoce o niskiej zawartości cukru (np. owoce jagodowe), natomiast pozostałe sporadycznie w umiarkowanych ilościach.

Kompletna diagnostyka insulinooporności

Krzywa glukozo–insulinowa jest jest kompletnym i najdokładniejszym badaniem potwierdzającym insulinooporność. Ponieważ u niektórych osób, wyniki glukozy i insuliny na czczo mogą być prawidłowe, natomiast po obciążeniu glukozą, mogą pojawić się nieprawidłowości. Na podstawie wyników lekarz może zdiagnozować też cukrzycę i hipoglikemię reaktywną. Jest to badanie obciążające dla organizmu
i powinno zostać wykonane tylko jeśli istnieją wyraźne wskazania (np. istnieje podejrzenie cukrzycy typu 2, u kobiet w ciąży między 24. a 28. tygodniem ciąży). Jest wykonywane tylko na podstawie skierowania od lekarza.

Krzywa glukozowo-insulinowa przygotowanie do badania:

• przez trzy dni przed wykonaniem testu nie należy pić alkoholu, kawy, herbaty ani napojów kofeinowych.
• przed badaniem nie należy przyjmować tyroksyny, metforminy ani innych leków (należy skonsultować z lekarzem, na jaki czas przed badaniem należy odstawić metforminę).
• przez trzy dni przed wykonaniem badań nie należy stosować żadnych diet niskokalorycznych i niskowęglowodanowych
• dzień przed badaniem nie należy podejmować intensywnego wysiłku fizycznego
• test powinien być wykonany na minimum 10 godzin od ostatniego posiłku
• nie należy wykonywać badania jeśli mamy infekcję (przeziębieni, grypa) lub jesteśmy w trakcie antybiotykoterapii – wyniki nie będą miarodajne.
• w trakcie badania należy siedzieć (nie wolno spacerować)

Interpretacja wyników glukozy:

Interpretacja wyników insuliny:

Nie ma w Polsce jasno określonych norm insuliny po obciążeniu glukozą. Według norm amerykańskich insulina nie powinna przekraczać:

• Na czczo <10 mU/ml
• Po 1 godzinie <50 mU/ml
• Po 2 godzinach <30 mU/ml
• Po 3 godzinach <10 mU/ml

Indywidualna interpretacja krzywej insulinowej

Przyjmuje się, że wynik trzycyfrowy wyraźnie wskazuje na hiperinsulinemię i insulinooporność. Natomiast interpretacja wyniku dwucyfrowego zależy od wielu czynników (wiek, istniejące choroby). Kluczową rolę odgrywają objawy i samopoczucie pacjenta. Idealnie jeśli poziom insuliny po dwóch godzinach spada do podobnego poziomu jaki był na czczo. Ważne jest też, czy po dwóch godzinach insulina spada, czy rośnie (w porównaniu do wyniku po 1 godzinie). Natomiast, aby dokonać pełnej oceny należałoby zrobić badanie 3 lub 4 godzinne, wtedy można sprawdzić, czy insulina nie spada też po 3 czy 4 godzinach, co jednoznacznie wskazuje na insulinooporność. Każdy wynik badania powinien być indywidualnie zinterpretowany na podstawie dokładnego wywiadu z pacjentem. Należy też pamiętać, że poziom insuliny zwiększa się fizjologicznie wraz z wiekiem. Ostateczna interpretacja i diagnoza należy do lekarza.

Insulinooporność – zaburzenie, które sporadycznie występuje samo..

Oporność na insulinę bardzo często współistnieje z innymi zaburzeniami. Najczęściej z niedoczynnością tarczycy, PCOS, otyłością, stłuszczeniem wątroby, chorobami serca i miażdżycą. Dlatego jeśli występują te choroby warto wykonać badania w kierunku insulinooporności.

Jakie są niektóre przyczyny oporności na insulinę?

• Nadmierne wytwarzanie hormonów działających przeciwstawnie do insuliny tj. kortyzolu, glukagonu, androgenów, hormonu wzrostu

• Zaburzenia genetyczne

• Przyjmowanie niektórych leków np. sterydów, antydepresantów, leków przeciwpsychotycznych

• Nadmierna energetyczność diety oraz zbyt duża ilość węglowodanów przez długi okres czasu

• Siedzący tryb życia, brak aktywności fizycznej

• Otyłość, nadwaga

Wskaźnik HOMA – IR

W diagnostyce najmniej inwazyjnym i najbardziej dostępnym badaniem, które możemy wykonać bez skierowania od lekarza jest wskaźnik HOMA-IR. Wskaźnik HOMA – IR to parametr, który pozwala ocenić proporcje między stężeniem glukozy, a wydzielaną przez trzustkę insuliną. Wynik pozwala stwierdzić, w jaki sposób organizm reaguje na wyrzut insuliny i czy wrażliwość komórek na insulinę jest odpowiednia. Oblicza się go na podstawie oznaczenia poziomu glukozy i insuliny (na czczo). Wartość R równa jest iloczynowi stężenia glukozy (mmol/l) na czczo (FPG) i stężenia insuliny (Mu/l) na czczo (FIRI) podzielonemu przez 22,5.
Dostępne są kalkulatory, które obliczają wskaźnik HOMA – IR np. https://cukrzyca.pl/homa-ir/
W diagnostyce insulinooporności wykorzystuje się również test obciążenia glukozą (OGTT), o którym napiszę w następnym artykule.

Jak interpretować wynik HOMA – IR:

W przypadku insuliny jej wartość na czczo powinna wynosić mniej niż 10 mU/ml. Wartość funkcjonalna to 3-8 mU/ml, natomiast w przypadku PCOS wartości optymalne to 5-6 mU/ml. W przypadku wyników glukozy zaś 70-99 mg/dl. Optymalny wynik nie powinien przekraczać 90 mg/dl. Charakterystyczne dla insulinooporności to początkowo podwyższona insulina we krwi, a z czasem – podwyższona insulina i podwyższona glukoza we krwi.

Interpretacja wartości wskaźnika HOMA- IR

Warto wykonać badanie, jeśli:

• W rodzinie występuje/występowała cukrzyca

• Masz podwyższone ciśnienie krwi

• W wykonanych badaniach laboratoryjnych wyszedł Ci podwyższony poziom cukru i/lub trójglicerydów

• Po posiłku nasila Ci się chęć na zjedzenie czegoś słodkiego, a następnie odczuwasz się senność

• Odczuwasz wzmożony apetyt

• Pojawiają się ciemniejsze plamy na skórze na określonych częściach ciała (kark, kolana, pachy, łokcie)

• Twoja masa ciała zwiększyła się (odkładania się tkanki tłuszczowej zwłaszcza w okolicy brzucha)

• Obserwujesz częste stany obniżonego nastroju

• Masz problemy z cerą (zwłaszcza jeśli wypryski są na brodzie i dolnej części policzków)

Co jeśli wartość wskazuje na wczesną IO lub IO?

Najważniejsza jest dieta, sen i umiarkowana aktywność fizyczna. Bez zmiany nawyków żywieniowych i wprowadzenia codziennej aktywności fizycznej niczego nie zdziałamy. Nie ma również cudownej pigułki, która sprawi, że będziemy mogli prowadzić dotychczasowy styl życia a insulinooporność sama zniknie. Prawidłowo zbilansowana dieta i styl życia jest lekiem, którego nie da się zastąpić. W przypadku nadwagi lub otyłości konieczna jest redukcja masy ciała.
Więcej informacji o prawidłowej diecie, śnie i aktywności fizycznej znajdziesz tu : https://ewajakubiec.pl/insulinoopornosc/

Czy insulinooporność można „wyleczyć”?

Tak, ale wymaga to czasu i cierpliwości. Ponieważ na to schorzenie „pracuje” się latami poprzez m.in. spożywanie wysokoprzetworzonej żywności, nadmiar węglowodanów prostych stąd odwrócenie tego nie można osiągnąć w dwa czy trzy miesiące. Zmiana diety musi pozostać z nami już zawsze. Krótkofalowe „zrywy” nie przyniosą efektu. Nie należy narzucać sobie zbyt dużych restrykcji, ponieważ to najczęściej kończy się frustracją, zniechęceń i powrotem do starych nawyków żywieniowych. Zmiany należy wprowadzać stopniowo i nastawić się pozytywnie. Pamiętajmy dieta to nie kara, to szansa na lepsze samopoczucie i życie w zdrowiu bez chorób.

Występują trzy mechanizmy zaburzeń, które powodują rozwój insulinooporności: przedreceptorowa, receptorowa i postreceptorowa. Najczęściej występuje insulinooporność postreceptorowa w której zaburzona jest transmisja sygnału odpowiedzialnego za przesyłanie informacji w komórce dotyczących przyłączenia insuliny do receptora, bądź też z upośledzeniem funkcji transporterów glukozy.

Diagnostyka insulinooporności

W celach naukowych jako najbardziej wiarygodną stosuje się metodę klamry metabolicznej. Natomiast w praktyce stosuję się dwie metody:

1. Wskaźnik HOMA-IR. Oblicza się go mnożąc wartość insuliny na czczo (mU/ml) i glukozy na czczo (mmol/l) a wynik dzieli się przez 22,5. W warunkach fizjologicznych wartość powinna wynosić 1,0. Natomiast wartość, przy której rozpoznaje się insulinoporność jest dyskusyjna, część ekspertów uznaje wartość od 2,5; a część wartość od 2,0.

2. Test doustnego obciążenia glukozą (OGTT). Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje go
w rozpoznawaniu zaburzeń gospodarki węglowodanowej. W trakcie testu oznaczany jest poziom insuliny i glukozy przed doustnym podaniem glukozy oraz po dwóch godzinach od jej podania.
O insulinoopornośći świadczy stężenie insuliny na czczo powyżej 15µU/ml, po dwóch godzinach wartość powyżej 75µU/ml, a także jeżeli w każdym punkcie testu stężenie insuliny przekroczy wartość 150µU/ml.

Sposób odżywiana predysponujący do wystąpienia insulinooporności

Jednym z najistotniejszych czynników środowiskowych, który „uaktywnia” predyspozycje genetyczne do wzrostu oporności tkanek na insulinę to sposób odżywiania. Rozwój cywilizacyjny spowodował rozkwit przemysłu spożywczego. Za sprawą wymagań społeczeństwa pojawiły się na rynku produkty szybkie do przygotowania. Niestety do przeważającej części z nich dodawane są ogromne ilości węglowodanów prostych w postaci np. syropu glukozowo-fruktozowego.

Nieprawidłowo zbilansowana dieta pod kątem makroskładników

Zarówno energetyczność diety jak i skład jakościowy wpływają na rozwój insulinooporności. Zbyt duża ilość kalorii w porównaniu do wydatku energetycznego prowadzi do przyrostu masy ciała a w konsekwencji do otyłości i powiązanej z nią insulinooporności. O znaczeniu składu diety mówią doniesienia ukazujące, że zbyt duża ilość jednego ze składników prowadzi do zaburzeń procesów fizjologicznych mających miejsce w organizmie. Dieta bogatobiałkowa nasila wydzielanie glukagonu i insuliny w trzustce, intensyfikuje obrót glikogenu, wzmaga glukoneogenezę w wątrobie. Dieta obfita w tłuszcze doprowadza do zbyt dużego kumulowania się triglicerydów w tkance tłuszczowej, zmniejszenia termogenezy oraz nadmiernej sekrecji insuliny spowodowanej pobudzeniem osi jelitowo-trzustkowej. Zbyt duża ilość węglowodanów, a zwłaszcza łatwo przyswajalnych monosacharydów prowadzi do zwiększonego poziom glukozy we krwi po posiłku, nadmiernej sekrecji insuliny, a w efekcie do hiperinsulinemii. Natomiast zbyt duża ilość glukozy przyjmowana z pożywieniem i długo trwająca hiperglikemia prowadzi do osłabienia czynności insuliny w tkankach, zwłaszcza w mięśniach.

Kwasy tłuszczowe trans

Wysokie spożycie kwasów tłuszczowych typu trans może prowadzić do rozwoju insulinooporności, szczególnie wśród osób podatnych na rozwój cukrzycy m.in. u osób z otyłością brzuszną, małą aktywnością fizyczną lub powodować wzrost już występującej oporności. Kwasy tłuszczowe trans występują w tłuszczach roślinnych utwardzonych, które są częstym składnikiem ciast, słodyczy. Więcej o źródłach tłuszczy trans tutaj: https://ewajakubiec.pl/maslo-vs-margaryna/

Nadmiar fruktozy w diecie

Zostały przeprowadzone badania, które wskazywały na to, że nadmiar fruktozy przyczynia się do rozwoju oporności na insulinę. Podczas jednego z nich okazało się, że dieta bogata w fruktozę, gdzie 1000 kcal jako dodatkowej energii pochodziło z fruktozy, spowodowała obniżenie wrażliwości na insulinę. Za to dieta obfita w glukozę nie doprowadziła do takich zmian. Dużą ilość fruktozy spożywamy razem z produktami słodzonymi syropem glukozo-fruktozowym, który jest często dodawany do wysokoprzetworzonych produktów spożywczych. Więcej informacji:

Pozostałe czynniki żywieniowe

Do czynników żywieniowych sprzyjających rozwojowi insulinooporności należą także: nieprawidłowa liczba
i wielkość posiłków, niejedzenie śniadań, zbyta małe spożycie błonnika, nadmierne spożycie potraw smażonych, napojów słodzonych i słodyczy. Powyższe błędy żywieniowe korelują z odkładaniem się tkanki tłuszczowej w organizmie, co powoduje zwiększenie się rozmiarów adipocytów, czyli komórek tłuszczowych. Wraz z powiększaniem się tych komórek następuje większa produkcja i uwalnianie się do krwi substancji, które mają wpływ na niewłaściwą odpowiedź komórek na działanie insuliny. Są to m.in. IL-6, TNF-α, leptyna, wisfatyna.

Najczęstsze objawy mogące wskazywać na insulinooporność

Do pewnego momentu insulinooporność może się rozwijać i nie dawać żadnych charakterystycznych objawów. Z czasem pojawiają się jednak niepokojące i uciążliwe dolegliwości. Do występujących najczęściej zaliczają się: nadmierna senność po posiłkach, uczycie zmęczenia i osłabienia w ciągu dnia, wzmożony apetyt, pocenie się w nocy, wzmożone pragnienie. Niekiedy występują bóle głowy, nudności, uderzenia gorąca. W niektórych przypadkach dodatkowo mogą występować stany depresyjne.

Następstwa insulinooporności

Insulinooporność prowadzi do rozwoju cukrzycy typu 2. Wiele badań potwierdza fakt, że oporność na insulinę wyprzedza zachorowanie na cukrzycę o 10 lat. Insulinooporność sprzyja również rozwojowi chorób układu sercowo-naczyniowego, niealkoholowemu stłuszczeniu wątroby, obturacyjnemu bezdechowi sennemu oraz zespołowi policystycznych jajników.

Dieta w insulinooporności

Podstawa jest dieta o zmniejszonej kaloryczności u otyłych dorosłych osób. Prowadzi ona do zmniejszenia insulinooporności, co ważne następuje to już przed istotną redukcją masy ciała. Zmniejszenie masy ciała powoduje dalszą poprawę wrażliwości na insulinę.

Należy przede wszystkim wyeliminować wysokoprzetworzone produkty spożywcze, łatwo przyswajalne węglowodany, produkty zawierające sztuczne dodatki do żywności i konserwanty, gazowane słodkie napoje, alkohol i dania typu fast food. Dieta powinna opierać się na zasadach zdrowego odżywiania, czyli składać się przede wszystkim z warzyw, ryb, mięsa, produktów pełnoziarnistych, kasz, roślin strączkowych, orzechów oraz owoców o niskim indeksie glikemicznym. Pomiędzy posiłkami należy pić wodę bez dodatków.

Napoje

Nie dodawaj cukru do herbaty i kawy. Nie pij soków, nektarów i napojów słodzonych. Jeżeli chodzi o soki świeżo wyciskane to mogą być, ale z warzyw, ewentualnie z maksymalnie 20 % dodatkiem soku z owoców. Najlepszym wyborem jest woda mineralna/źródlana bez dodatków.

Eliminacja cukru i produktów z białej mąki

Podstawową zasadą diety w insulinooporności jest eliminacja cukru oraz żywności, która cukier zawiera: słodyczy, batoników, cukierków, ciasteczek, deserków mlecznych i owocowych, soków, nektarów i napojów gazowanych, napojów energetyzujących, jogurtów i serków z cukrem, lodów, pieczywa cukierniczego, słodkich kremów do smarowania pieczywa, słodzonych przetworów owocowych i owocowo-warzywnych. Wyklucz produkty z białej mąki pszennej tj. chleb, bułki, drożdżówki, ciastka, paluszki, krakersy, makaron. Zamiast nich wybieraj produkty pełnoziarniste.

Produkty wysokoprzetworzone

Zrezygnuj ze spożywania żywności wysokoprzetworzonej np. słodzone płatki śniadaniowe, słodycze, żywność typu fast food, wafle ryżowe, margaryna, chipsy, frytki, gotowe produkty do spożycia np. nuggetsy.

Owoce

Wybieraj owoce o niskim indeksie glikemicznym tj. owoce jagodowe. Nigdy nie jedz samych owoców. Zawsze połącz je z produktem zawierającym białko i tłuszcz np. orzechy, pestki, serek, jogurt. Owoce suszone można spożywać w ograniczonej ilości i tylko do posiłku.

Warzywa

Staraj się do każdego posiłku dodawać surowe warzywa. Rozpoczęcie posiłku od zjedzenia warzyw sprawi, że indeks glikemiczny potrawy zdecydowanie się zmniejszy.

Komponowanie posiłków

Zadbaj o to, żeby każdy posiłek był zbilansowany, czyli składał się z białka, węglowodanów i tłuszczy. Taki posiłek jest sycący i zapobiega szybkiemu uwalnianiu glukozy do krwi. Unikaj węglowodanowych przekąsek typu słodka bułka czy baton zbożowy. Owsianka z owocami na wodzie to też nie jest zbilansowany posiłek godny polecenia przy insulinooporności. Należy dodać do niej źródła białka np. jogurt i tłuszczu np. orzechy czy nasiona.

Niski indeks i ładunek glikemiczny

Dieta w większości powinna być oparta o produkty o niskim indeksie glikemicznym. Produkty o wysokim indeksie glikemicznym są szybko trawione i wchłaniane w przewodzie pokarmowym, co powoduje, że bardzo szybko zwiększa się poziom glukozy po posiłku, a następnie szybko spada powodując uczucie głodu. Produkty o niskim indeksie nie wywołują gwałtownego wzrostu glukozy we krwi dzięki czemu nie następuje również silny wyrzut insuliny. Ładunek glikemiczny uwzględnia również ilość węglowodanów w posiłku. W celu obniżenia ładunku glikemicznego do posiłku należy dodać produkty będące źródłem białka, błonnika i tłuszczu.

Właściwa obróbka kulinarna

Spożywaj w formie surowej produkty, które nie wymagają obróbki cieplnej. Zamiast gotowania w wodzie stosuj gotowanie na parze lub blanszowanie (przelewanie wrzątkiem). Produkty, które muszą zostać ugotowane, przygotowuj al dente. Przygotowując posiłek, pamiętaj o tym, że im wyższy stopień rozdrobnienia produktu, tym wyższy jego indeks glikemiczny. Korzystniej jest więc spożyć całe jabłko niż przygotowany z niego mus. Zasada ta znajduje odniesienie także przy zastosowaniu obróbki cieplnej –warzywa gotuj więc uprzednio ich nie rozdrabniając (cała marchew, całe ziemniaki itd.)

Aktywność fizyczna

Prócz diety bardzo ważne znaczenie w przeciwdziałaniu insulinooporności ma wysiłek fizyczny. Pomaga w utrzymaniu bilansu energetycznego. W czasie treningu tlenowego mięśnie odbierają dużą ilość glukozy optymalizują spalanie wolnych kwasów tłuszczowych. Dodatkowo w czasie aktywności fizycznej następuje korzystne kształtowanie odpowiedzi zapalnej. Podczas pracy mięśni wzrasta stężenie m.in. IL-6, która wykazuje działanie przeciwzapalne m.in. poprzez hamowanie wydzielania cytokin prozapalnych, np. TNF-α oraz stymulację produkcji cytokin przeciwzapalnych.
W badaniu SMART (Second Manifestations of ARTearial disease study https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10608355/) pokazano, że w zestawieniu z grupą kontrolną osoby, które spędzają czas wolny aktywnie, bez względu na redukcję masy ciała, posiadają dużo większą wrażliwość tkanek na insulinę. Dlatego każda forma aktywności fizycznej korzystnie wpływa poprawę insulinowrażliwości. Nie należy zapominać, że codzienna aktywność fizyczna typu wychodzenie po zakupy, sprzątanie też się liczy.

Sen i odpoczynek – brakujący element układanki

Już jedna bezsenna noc upośledza wrażliwość na insulinę w stopniu podobnym, co pół roku wysokotłuszczowej diety. Okazjonalne problemy ze snem negatywnie wpływają na samopoczucie, ale skutki zdrowotne są odwracalne, wystarczy przespać kolejną noc. Stąd wystarczająco długi sen to podstawa, aby móc skutecznie walczyć z insulinoopornością.

Bibliografia:

1. Z. Goluch-Koniuszy, M. Salmanowicz, Znaczenie żywienia w fizjologicznej insulinooporności u młodzieży będącej w skoku pokwitaniowym „Bromatologia i chemia toksykologiczna” L, 2017, 1, str. 8-16.
2. J. Tatoń, A. Czech, M. Bernas, Diabetologia Kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008, str. 162 W. Grzesiuk, D. Szydlarska, K. Jóźwik, Insulinooporność w endokrynopatiach, „Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii” 2008;4(1):38-44.
3. J. Topolska, W. Zarzycki, Rola czynników środowiskowych, „Patofizjologia i następstwa kliniczne insulinooporności”, Kinalska I. (red.), WIG-Press, 2009, str. 20-21
4. M. T. Małecki, Otyłość – insulinooporność – cukrzyca typu 2, „Kardiologia Polska”, 2006; 64: 10 (supl. 6): 561-566
5. D. Zozulińska-Ziółkiewicz, A. Uruska, Insulinooporność-cel terapii w zespole metabolicznym, „Zespół metaboliczny”, Mamcarz A. (red.), Medical Education sp. z o. o., 2010, str.83-84

Jak rozpoznajemy otyłość brzuszną?

Występują dwa typy otyłości: brzuszna i pośladkowo-udowa. Do oceny rozmieszczenia tkanki tłuszczowej wykorzystuje się różne techniki. Jedną z nich jest metoda bioimpedancji elektrycznej. polega na zmierzeniu impedancji (czyli rodzaju oporu elektrycznego złożonego z rezystancji i reaktancji) tkanek, przez które jest przepuszczany prąd elektryczny o niskim natężeniu (≤ 1 mA). Natomiast w codziennej praktyce najczęściej wykorzystuje się pomiary masy ciała, wzrostu oraz obwodu talii i bioder. Wyniki niektórych badań sugerują, że bardziej przydatnym jest wskaźnik talia-biodra tzw. WHR tj. obwód talii (cm)/obwód bioder (cm). Otyłość brzuszną rozpoznajemy, gdy WHR >0,8 u kobiet i >1,0 u mężczyzn. Łatwiejszym sposobem na rozpoznanie otyłości brzusznej jest zmierzenie obwodu talii. Jeśli wynosi on powyżej (lub jest równy) 80 cm u kobiet i powyżej (lub jest równy) 94 cm u mężczyzn, oznacza to, że mamy do czynienia z otyłością brzuszną. Powiększonemu obwodowi talii towarzyszy zazwyczaj zbyt wysoki wskaźnik masy ciała BMI.

Konsekwencje otyłości brzusznej

Dla zdrowia otyłość brzuszna jest szczególnie niebezpiecznym typem otyłości. Wiąże się ona ze wzrostem ryzyka rozwinięcia się powikłań sercowo-naczyniowych, zespołu metabolicznego jak i również niektórych nowotworów. Badania pokazały, że w otyłości brzusznej choroby przewlekłe występują częściej niż w przypadku otyłości pośladkowo-udowej. Ponadto cukrzyca typu 2 również częściej występuje u tych osób.

Schorzenia często towarzyszące otyłości brzusznej

• Hiperinsulinemia – zbyt wysoki poziom insuliny we krwi, prowadzi do rozwoju insulinooporności, a w konsekwencji do cukrzycy.
• Insulinooporność – zmniejszenie wrażliwości tkanek na insulinę.
• Hiperlipidemia – zaburzenia gospodarki lipidowej.
• Miażdżyca – stan zapalny spowodowany zatorem w naczyniach krwionośnych, sprawiający, że tlen
  i składniki odżywcze docierają do poszczególnych narządów w ograniczonym zakresie.

Pozostałe konsekwencje zdrowotne

Dodatkowo należy zwrócić uwagę na pozostałe efekty uboczne otyłości. A jest to często: depresja, zaburzenia hormonalne, pogorszenie się kondycji skóry i włosów. Dowiedziono również, że u otyłych kobiet rośnie prawdopodobieństwo zachorowania na raka trzonu macicy, sutka, pęcherzyka żółciowego oraz jelita grubego. U mężczyzn otyłych częściej występują nowotwory prostaty i jelita grubego. U wszystkich otyłych istnieje też wyższe ryzyko raka trzustki i wątroby. Więcej informacji o wpływie otyłości na występowanie nowotworów w tym artykule: https://core.ac.uk/download/pdf/25550289.pdf
Ciągły proces zapalny jaki toczy się w organizmie osoby z otyłością powoduje niszczenie tkanek własnych organizmu.

Jak możemy walczyć z otyłością brzuszną?

Główną przyczyną otyłości jest nieracjonalny sposób odżywiania. Jedzenie w pośpiechu, o różnych porach, pomijając śniadania, za to spożywając obfite kolacje, niekiedy późnym wieczorem, a nawet nocą, natomiast |w ciągu dnia zaspokajając głód wysokokalorycznymi przekąskami o niskiej wartości odżywczej, przyczyniającymi się do tycia. Do tego siedzący tryb życia. Modyfikacja stylu życia i zmiana sposobu odżywiania to najlepsze sposób na przeciwdziałanie otyłości, w tym otyłości brzusznej. Należy zastosować dietę o ujemnym bilansie energetycznym, bogatą w błonnik, warzywa.

Czego unikać?

• Produktów bogatych w cukier tj. słodzone napoje, kartonowe soki i nektary, słodycze.
• Tłuszczów trans tj. margaryn, produktów smażonych w głębokim tłuszczu, wysokoprzetworzonych.
  Więcej o tłuszczach trans: https://ewajakubiec.pl/maslo-vs-margaryna/
• Wyrobów z białej mąki pszennej tj. chleba, bułek, makaronów.
• Alkoholu, szczególnie piwa i drinków.
  Zobacz również: https://ewajakubiec.pl/10-rzeczy-ktorych-nie-kupuje-czyli-produkty-ktore-maja-realnie-negatywny-wplyw-na-zdrowie/

Optymalnie pacjent powinien chudnąć od 2 do 4 kg na miesiąc, przy czym nie mniej niż 0,5 i nie więcej niż 1 kg na tydzień. Szybkie i znaczne obniżanie masy ciała wiąże się często z efektem jo-jo. Aby uzyskać redukcję masy ciała o 1 kg tygodniowo należy zmniejszyć dzienne spożycie kcal o 1000 kcal w stosunku do zapotrzebowania organizmu.

Aktywność fizyczna

Regularne uprawianie ćwiczeń fizycznych, poprzez zwiększenie wydatku energetycznego, pomaga nie tylko obniżyć masę ciała, ale także powoduje wiele innych korzystnych zmian w organizmie człowieka, np.  wzrost masy mięśniowej i kostnej, poprawę tolerancji glukozy i profilu lipidów, obniżenie spoczynkowego i wysiłkowego ciśnienia tętniczego krwi oraz częstości rytmu serca, poprawę ogólnego samopoczucia i zdrowia psychicznego. Aktywność fizyczna obejmuje codzienne zajęcia i wykonywanie ćwiczeń o umiarkowanej  intensywności co najmniej przez 30 minut dziennie w czasie wolnym, najlepiej codziennie. Ćwiczenia powinny być dostosowane do możliwości danej osoby i jej upodobań, aby aktywność fizyczna była również źródłem przyjemności. Ze względu na współistniejące zmiany zwyrodnieniowe aparatu ruchu zalecaną formą ruchu dla osób otyłych są ćwiczenia w odciążeniu (ćwiczenia w wodzie, jazda na rowerze), nieobciążające bezpośrednio stawów kończyn dolnych.

Droga na skróty

Trudności  z  przystosowaniem  się  do  zmian w sposobie żywienia i  stylu życia sprawiają, że często pacjenci poszukują szybkich i łatwych metod odchudzania w tym „cudownych  diet”.  Często  propagowane,  zwłaszcza w  kolorowych  czasopismach  dla  kobiet  diety  „cud” zwykle  są niezgodne  z zaleceniami  dotyczącymi racjonalnego żywienia i mogą być szkodliwe dla  zdrowia. Niestety bardzo szybko po zaprzestaniu stosowania takich diet najczęściej pojawia się efekt jo-jo. Należy pamiętać, że dieta to nie chwilowy etap w naszym życiu, a zmiana na stałe. Tylko wtedy można cieszyć się trwałym efektem. Natomiast powrót do „starych” przyzwyczajeń równa się powrotowi do nadwagi lub otyłości.

Najczęstszą przyczyną anemii jest niedobór żelaza. Anemia z niedoboru żelaza dotyczy ponad 25 proc. kobiet w wieku reprodukcyjnym (15–49 lat), ok. 26 proc. kobiet w ciąży i ok. 26 proc. dzieci w okresie przedszkolnym. Żelazo jest niezbędnym składnikiem do przebiegu kluczowych procesów biologicznych. Jako element hemoglobiny uczestniczy w transporcie tlenu do komórek organizmu. Będąc częścią enzymów chroni komórki przed stresem oksydacyjnym. Dodatkowo jako składowa enzymów bierze pośrednio udział w syntezie serotoniny, prostaglandyn, tlenku azotu, produkcji tyroksyny i trójjodotyroniny, a więc hormonów tarczycy. Ma wpływ na metabolizm cholesterolu i sprzyja detoksykacji. Uczestniczy także w syntezie DNA. Pełni ważną rolę w zwalczaniu wirusów oraz bakterii przez układ immunologiczny. Niedobór żelaza powoduje zmniejszanie się jego zapasów w organizmie. Gdy magazyn żelaza jest na wyczerpaniu pojawia się niedokrwistość, czyli anemia. Jest to stan, w którym liczba czerwonych krwinek lub ilość zawartej w nich hemoglobiny jest nie wystarczająca do utlenowania tkanek.

Zgodnie z normami zalecane dzienne zapotrzebowanie na żelazo wynosi:

• dla chłopców do 13 do 18 roku życia – 12mg,
• dla dziewcząt od 13 do 18 roku życia – 15mg,
• dla mężczyzn – 10mg,
• dla kobiet do 50 roku życia – 18mg,
• dla kobiet powyżej 50 roku życia – 10mg,
• w ciąży – 27mg,
• w okresie laktacji – 10mg.

Przyczyny anemii

Przyczyn występowania anemii jest wiele. Dotyczą one zarówno niedoborów niektórych substancji w organizmie (żelaza, kwasu foliowego, witaminy B12), występowania chorób przewlekłych, infekcji bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, nieprawidłowo zbilansowanej, bądź restrykcyjnej diety, zwiększonej utraty krwi, jak również uwarunkowań genetycznych. Najczęstszą przyczyną jest anemia z niedoboru żelaza.

Kiedy i u kogo jest zwiększone zapotrzebowanie za żelazo?

• W okresie dojrzewania u kobiet
• U kobiet u których występują obfite miesiączki
• W czasie ciąży
• U osób cierpiących na zespół złego wchłaniania
• U sportowców
• U osób u których doszło do intensywnej utraty krwi (np. po urazie)
• U osób spożywających dużo błonnika

Nierównowaga pomiędzy zapotrzebowaniem na żelazo a jego podażą może być rezultatem:

• Zwiększonego zapotrzebowania na żelazo w określonych sytuacjach życiowych, fizjologicznych lub patologicznych (okres szybkiego wzrostu, ciąża, karmienie)
• Zwiększonej utraty żelaza, głównie w wyniku przewlekłych krwawień (krwawienia miesięczne, przewlekłe krwawienia z przewodu pokarmowego i innych błon śluzowych)
• Zmniejszonej podaży żelaza pokarmowego lub jego upośledzonego przyswajania lub upośledzonej dystrybucji w organizmie (zespoły złego wchłaniania, nadmierne odkładanie żelaza w tkankach, zanikowy nieżyt błony śluzowej żołądka, przewlekłe choroby zapalne jelit, stan po resekcji żołądka, przewlekłe biegunki, celiakia, dieta wegetariańska, wrodzona niedokrwistość
  z niedoboru żelaza oporna na podawanie żelaza, a także nadużywanie inhibitorów pompy protonowej – czytaj https://ewajakubiec.pl/leki-na-refluks-lecza-czy-szkodza/
  oraz operacje bariatryczne).

Oceniając gospodarką żelazową, bierze się pod uwagę następujące parametry: stężenie żelaza, transferyny, wysycenie transferyny żelazem, całkowitą zdolność wiązania żelaza (TIBC), utajoną zdolność wiązania żelaza (UIBC), poziom rozpuszczalnego receptora dla transferyny (sTfR), stężenie ferrytyny.

Objawy anemii:

• Osłabienie, szybkie męczenie się i senność,
• Szybkie bicie serca, zwłaszcza przy wysiłku fizycznym,
• Duszności,
• Bóle i zawroty głowy,
• Trudności z koncentracją i uwagą,
• Blada skóra, śluzówki i spojówki,
• Łamliwość włosów i paznokci,
• Skurcze nóg,
• Uczucie zimna,
• Częste infekcje dróg oddechowych

Postępowanie w niedoborze żelaza

1. Wyrównanie pH żołądka

Żelazo hemowe wchłania się niezależnie od kwasowości soku żołądkowego, natomiast żelazo niehemowe wymaga niskiego pH w żołądku, aby mogło się wchłonąć. Często przyczyną niskiej kwasowości żołądka jest przyjmowanie antybiotyków lub leków zobojętniających kwasowość żołądka, a także stosowanie używek takich jak alkohol czy papierosy oraz spożywanie wysokoprzetworzonej żywności. Niskie wydzielanie kwasu solnego jest również charakterystyczne dla osób żyjących w stresie, u których jego uwalnianie jest blokowane przez hormony. Dlatego w takim przypadku należy zastosować preparaty wspomagające wydzielanie kwasu solnego w żołądku tj. zioła gorzkie, ocet jabłkowy.

2. Dieta – należy zwiększyć spożycie produktów bogatych w żelazo:

Hemowe (zwierzęce) wchłania się w około 20 %

• Wątróbka
• Mięso czerwone (najwięcej wołowina)
• Drób
• Jajka
• Ryby

Niehemowe (roślinne) wchłania się w około 5%

• Pestki dyni
• Otręby pszenne
• Kakao
• Zarodki pszenne
• Mak niebieski
• Fasola biała
• Orzechy pistacjowe
• Sezam
• Soczewica czerwona
• Natka pietruszki
• Kasza jaglana
• Słonecznik, nasiona
• Płatki owsiane
• Płatki jęczmienne
• Morele suszone

Co ułatwia przyswajanie żelaza?

• Witamina C, Witamina E, kwas foliowy, niskie pH w żołądku, laktoferyna

Co utrudnia wchłanianie żelaza?

• Leki zobojętniające i hamujące wydzielanie kwasu solnego, kofeina, wapń, fityniany, tanina zawarta w herbacie, duże ilości błonnika, szczawiany (szczaw, rabarbar, szpinak)

Jak w praktyce poprawić wchłanianie żelaza?

Już dodatek witaminy C do pożywienia może skutecznie walczyć z anemią, która może wynikać ze słabego wchłaniania żelaza. Dodaj do posiłku surową paprykę, posyp danie posiekaną natką pietruszki, dodaj do owsianki świeże owoce, a do koktajlu sok z cytryny.

Fityniany są zawarte głównie w nasionach roślin strączkowych oraz produktach zbożowych.
Ich aktywność można obniżyć poprzez moczenie oraz kiełkowanie nasion, pestek i orzechów, fermentację chleba (pieczywo na zakwasie), a także moczenie zbóż, np. płatków owsianych.

By uchronić się przed słabym wchłanianiem żelaza spowodowanym obecnością polifenoli i tanin należy zrezygnować ze spożycia kawy, herbaty i kakao podczas i zaraz po posiłku.

Należy unikać spożywania produktów bogatych w żelazo w towarzystwie przetworów mlecznych. Wapń zawarty w produktach mlecznych podobnie jak magnez utrudnia wchłanianie żelaza.

Laktoferyna – białko wiążące żelazo

Laktoferyna to białko występujące w największej ilości w siarze (colostrum). Ma ono właściwości wychwytujące i wiążące jony żelaza. Badania wykazały, że suplementacja laktoferyną jest skuteczna w podniesieniu poziomu żelaza w organizmie, a dodatkowo nie niesie za sobą skutków ubocznych tak jak to jest w przypadki suplementacji żelaza.

Suplementacja doustna żelazem

Suplementacja samym żelazem powinna zawsze być zalecona przez lekarza. Zarówna dawka, okres suplementacji powinien być regularnie kontrolowany.

Przy silnej anemii suplementacja preparatami żelaza często jest konieczna. Natomiast nie polecam suplementacji żelazem profilaktycznie lub rutynowo ponieważ jest duże ryzyko przedawkowania a nadmiar żelaza jest dla organizmu równie niebezpieczny i może spowodować zakłócenie równowagi flory jelitowej, a długotrwały nadmiar może prowadzić do niewydolności serca. Powstaje również toksyczny nadmiar wolnych rodników, które nasilają stan zapalny.

Dlatego w pierwszej kolejności powinniśmy zadbać o odpowiednie źródła żelaza w diecie (żelazo hemowe, łatwiej przyswajalne). Dodatkowo należy zadbać o prawidłową pracę żołądka oraz jelit, jeść produkty bogate w witaminę C oraz ograniczyć w diecie produkty, które mogą wpływać negatywnie na wchłanianie żelaza.

Źródła:

1. https://kompendiumdiagnosty.pl/2017/05/26/niedokrwistosc-z-niedoboru-zelaza/
2. https://www.lifelinediag.eu/niedobor-zelaza-i-jego-nastepstwa/
3. https://kosmos.ptpk.org/index.php/Kosmos/article/view/1226/1205
4. https://podyplomie.pl/wiedza/wielka-interna/724,gospodarka-zelazem

Dlaczego nie możemy z dnia na dzień poprawić swojej odporności ?

Układ odpornościowy kształtuje się już od chwili narodzin, a pierwsze jego komórki pojawiają się już w 14-tym tygodniu ciąży a następnie rozwija się przez całe nasze życie poprzez kontakt z różnymi patogenami. Dlatego na przykład przyjęcie dużej dawki witaminy C lub wypicie syropu „na odporność” nie spowoduje nagle, że będziemy bardziej odporni na zakażenia wirusowe czy bakteryjne. Na naszą odporność „pracujemy” cały czas. Jeśli stale niedosypiamy, jesteśmy w ciągłym stresie i na dodatek nie stronimy od używek, przyjmowanie suplementów wzmacniających odporność na niewiele się zda.

Co istotnie wpływa na prawidłowe działanie układu odpornościowego?

1. Sen – u osób dorosłych powinien trwać minimum 7 godzin. Osoby, które śpią poniżej tego czasu są 4 razy bardziej narażeni na infekcję niż osoby, które sypiają 7 godzin w ciągu doby.

2. Stres – nie możemy go wyeliminować, ale spróbujmy go chociaż ograniczyć i znaleźć czas w ciągu dnia na relaks. Może to być spacer z bliską osobą, filiżanka ulubionej kawy lub herbaty, słuchanie ulubionej muzyki.

3. Używki – nadużywanie alkoholu i palenie papierosów istotnie osłabia aktywność układu odpornościowego.

4. Hartowanie organizmu – jest zimno i nie chce Ci się wychodzić na spacer? Nie rezygnuj, ubierz się ciepło i co najmniej 30 minut idź szybkim tempem. Wiosną i latem koniecznie chodź boso po trawie. Dodatkowo domowym sposobem jest naprzemienny natrysk –  najpierw ciepłą a potem chłodna wodą pod prysznicem.

5. Jakość powietrza w domu – pomieszczenia w których przebywamy należy regularnie wietrzyć, również zimą. Jeśli jesteś chory to należy to robić nawet kilka razy dziennie. Ważna jest również odpowiednia temperatura. W ciągu dnia nie powinna być wyższa niż 22 stopnie, a w nocy nie wyższa niż 20 stopni. Jeśli w domu jest niemowlę to nie wyższa niż 23 stopnie.

6. Aktywność fizyczna – chodzi o umiarkowany wysiłek fizyczny co najmniej 1 godzinę dziennie. Natomiast bardzo intensywny wysiłek fizyczny obniża odporność bezpośrednio po wysiłku.

7. Czas korzystania z internetu i bycie on-line – zbyt długie przesiadywanie w sieci powoduje, że infekcje pojawiają się o 30 % częściej. Jest to związane z częściej występującymi zaburzeniami snu i mniejszą aktywnością fizyczną u osób spędzających godziny w internecie. Dodatkowo osoby, które bardzo często korzystają z internetu są narażone na stres w momencie, kiedy nie mają dostępu do sieci.

8. Niskie pH soku żołądkowego – niskie pH pomaga zniszczyć większość chorobotwórczych mikroorganizmów wnikających do przewodu pokarmowego z żywnością. Coraz częściej dochodzi jednak do zaburzenia procesu ochronnego kwasu solnego, co jest spowodowane nadużywaniem leków na zgagę, których działanie wpływa na zobojętnianie kwasu solnego w żołądku i treści jelitowej.
Więcej informacji tutaj https://ewajakubiec.pl/leki-na-refluks-lecza-czy-szkodza/

9. Dieta – powinna być bogata w :

• Witaminę C – natka pietruszki, papryka, brukselka
• Beta-karoten – marchew, szpinak, dynia, morele
• Warzywa cebulowe – czosnek, por, cebula, szczypiorek
• Kiszonki – kapusta kiszona, ogórki kiszone, buraki kiszone
• Cynk – pestki dyni, jajka, otręby, mięso
• Kwasy Omega 3 – ryby morskie, olej lniany, orzechy włoskie

oraz uboga w cukier i produkty wysokoprzetworzone np. słodycze, chipsy, fast food.

10. Nawodnienie organizmu – woda jest głównym składnikiem nie tylko krwi, ale także limfy której jednym z głównym zadań jest transport białek i komórek istotnych z punktu widzenia właściwej odpowiedzi układu immunologicznego na patogeny. Odpowiada również za utrzymanie stałej temperatury ciała i prawidłowe nawilżenie błon śluzowych, które są pierwszą linią obrony przed patogenami.

Nie w jeden dzień Kraków zbudowano…

Dlatego, aby zminimalizować ilość infekcji w ciągu roku musimy zadbać o naszą kondycję fizyczną oraz psychiczną. Samo przyjęcie witaminy C w celu ochrony przed infekcjami na nic się nie zda jeśli na co dzień będziemy prowadzić niehigieniczny tryb życia. Jeśli chcemy, aby nasz układ immunologiczny był silny, dbajmy o niego przez cały rok.