Dlaczego mamy niedobory?

Niedobory witaminy D wynikają ze zbyt małej syntezy w skórze oraz niewielkiej jej zawartości w produktach spożywczych. Dodatkowo poprzez zmianę naszego charakteru pracy i stylu życia, obecnie większość czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach, stąd nie mamy szans na ekspozycję skóry na słońce. Dlatego nawet w okresie letnim spora część osób ma niedobory witaminy D.  

ZAWARTOŚĆ WITAMINY D W POLSKICH PRODUKTACH ŻYWNOŚCIOWYCH

Czynniki wpływające na syntezę witaminy D

Najważniejszym czynnikiem mającym wpływ na nasilenie syntezy witamy D w organizmie jest szerokość geograficzna, pora roku oraz pora dnia. W okresie zimy w naszej szerokości geograficznej natężenie promieniowania uniemożliwia osiągnięcie wartości niezbędnej do wytworzenia witamy D w skórze. Jej synteza jest najbardziej aktywna między godziną 10 a 15 w okresie letnim. Ponadto w miarę starzenia się organizmu efektywność istotne się zmniejsza- nawet o 75 % u osób powyżej 70 roku życia. Kolejnym problemem jest fakt, że dużą popularnością cieszą się filtry przeciwsłoneczne, które stosuje się, aby zapobiec oparzeniom słonecznym i rozwojowi nowotworu skóry. Podczas, gdy już zastosowanie preparatu z filtrem SPF 8 ogranicza syntezę cholekalcyferolu aż o 95 %.

Główne przyczyny niedoborów

• Niedostateczna synteza skórna z powodu położenia geograficznego Polski
• Stałe przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach
• Otyłość – witamina D gromadzi się w tkance tłuszczowej, co powoduje zmniejszenie jej stężenia w surowicy
• Częste używanie filtrów przeciwsłonecznych
• Utrudniona synteza skórna w podeszłym wieku
• Leki stosowane w epilepsji, choroby nerek i marskość wątroby
• Zaburzenia wchłaniania
• Dieta wegetariańska i wegańska
• Zaburzenia genetyczne

Zapotrzebowanie organizmu na witaminę D

Wskaźnikiem poziomu witamy D w organizmie jest 25- hydroksycholekalcyferol [25(OH)D3] i na jego podstawie możemy stwierdzić, czy ilość witamy D jest wystarczająca w naszym organizmie. Dlatego, aby ustalić odpowiednią indywidualną dawkę witaminy D niezbędne jest zbadania jej poziomu. Jeszcze do nie dawna jako optymalne stężeń 25 (OH) D3 wskazywano wartość 20 ng/ml. Natomiast aktualnie uważa się, stężenie powinno wynosić 40 ng/ml lub więcej.

Grupy ryzyka niedoboru witaminy D – wskazania do oznaczenia 25 (OH)D w surowicy

Wiele jednostek chorobowych ma dodatkowy wpływ na zwiększony niedobór witaminy D. Poniżej lista, która wskazuje kiedy jest wskazane zbadanie poziomu witaminy D w surowicy ze względu na duże ryzyko występowania niedoborów.

Zalecane dawki profilaktyczne

Dawkowanie profilaktyczne uzależnione jest od wieku, masy ciała, pory roku, diety oraz trybu życia. Największe zapotrzebowanie mają osoby otyłe w każdej grupie wiekowej oraz seniorzy po 75 roku życia. Natomiast aktualnie podaż jednorazowych dawek uderzeniowych witaminy D w warunkach polskich nie jest zalecana. Poniżej aktualne wytyczne dla różnych grup wiekowych określone populacji polskiej.

Na podstawie: Rusińska A, Płudowski P, Walczak M i wsp. Vitamin D Supplementation Guidelines for General Population and Groups at Risk of Vitamin D Deficiency in Poland – Recommendations of the Polish Society of Pediatric Endocrinology and Diabetes and the Expert Panel With Participation of National Specialist Consultants and Representatives of Scientific Societies – 2018 Update. Front Endocrinol 2018;9:246. DOI: 10.3389/fendo.2018.00246

Zalecane dawki witaminy D w leczeniu niedoboru na podstawie badania poziomu 25(OH)D w surowicy

W przypadku oznaczenia poziomu 25(OH)D i stwierdzenia niedoboru zalecane dawki są wyższe i dla osób dorosłych maksymalna dawka dobowa wynosi do 10 000 IU na dobę. Po dwóch miesiącach suplementacji należy ponownie zbadać poziom witaminy D.

Płudowski P, Karczmarewicz E, Bayer M, Carter G, Chlebna-Sokół D i wsp. Practical guidelines for the supplementation of vitamin D and the treatment of deficits in Central Europe – recommended vitamin D intakes in the general population and groups at risk of vitamin D deficiency. Endokrynol Pol 2013;64(4):319–327

W terapii spersonalizowanej pacjentów dorosłych można rozważyć wykorzystanie wzoru, który pozwala na obliczenie dawki całkowitej. Następnie obliczoną w ten sposób dawkę należy podzielić na dawki codzienne lub tygodniowe, rozkładając leczenie na 2-3 miesiące.

CAŁKOWITA DAWKA TERAPII (IU) = 40 x (75 – stężenie 25(OH)D nmol/l* w surowicy pacjenta) x masa ciała (kg)

* przeliczanie jednostek stężenia 25(OH)D: nmol/l x 0.40 = ng/ml (ng/ml = ug/l); ng/ml x 2.50 = nmol/l

Niezbędna suplementacja

Niedobór witaminy D jest powszechny w populacji polskiej, a postępująca zmiana trybu życia i niska podaż witaminy D w diecie pogłębiają ten problem Niezależnie od wieku, niedobór witaminy D jest wiązany ze znacznym wzrostem ryzyka rozwoju wielu chorób oraz wielu negatywnych skutków zdrowotnych. Dlatego właściwy poziom jej poziom jest warunkiem zachowania zdrowia, a badanie jej poziomu powinno być standardem profilaktyki zdrowia. W okresie od października do kwietnia suplementacja profilaktyczna w każdej grupie wiekowej jest obowiązkowa, a w okresie letnim po zbadaniu poziomu i stwierdzeniu niedoboru. Na podstawie poziomu należy dobrać odpowiednią dawkę. Następnie po dwóch miesiącach wskazane jest powtórne oznaczenie, aby sprawdzić, czy dawka jaką stosujemy jest odpowiednia czy należy ją zmienić na wyższą lub niższą.

Bibliografia:

1. A. Rusińska, P. Płudowki, M. Walczak i wsp. ; ZASADY SUPLEMENTACJI I LECZENIA WITAMINĄ D –NOWELIZACJA 2018r.; „POSTĘPY NEONATOLOGII” 2018;24(1)
2. Z. Bartoszewicz, A. Kondarcka i wsp.; Czy umiemy wiarygodnie mierzyć stężenia klinicznie ważnych metabolitów witaminy D? Problemy i ich konsekwencje; „Endokrynologia Polska”; Tom/Volume 64; Zeszyt edukacyjny II/Education supplement II/2013
3. C. Tukaj; Właściwy poziom witaminy D warunkiem zachowania zdrowia; ” Postepy Hig Med Dosw.” (online), 2008; 62: 502-510